Iran Tribune

زندگی، همجنسگرایی و عشق زیرزمینی در ایران: روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» به مناسبت اکران عمومی فیلم ایرانی «شرایط» یا «circumstance» در شهرهای آمریکا نگاهی دارد به ماجراهای این فیلم و در خلال گفت و گو با سارا کاظمی هنرپیشه جوان و ایفاگر شخصیت اصلی داستان، به جنبه هایی از زندگی به اصلاح ممنوعه یا زیرزمینی این نسل در ایران می پردازد که گوشه هایی از آن در این فیلم منعکس شده است.
داستان فیلم براساس دلدادگی دو دختر نوجوان به یکدیگر در یک رابطه عاشقانه همجنسگرا و مشکلاتی است که چنین رابطه ای در فضای فعلی ایران با آن مواجه است.
سارا کاظمی می گوید: قبل از آنکه کار در این فیلم را شروع کند برای آخرین بار از فرانسه، محل اقامت خود به ایران رفت تا با اقوام، دوستان و کشوری که به آن عشق می ورزد خداحافظی کند. او می دانست که پس از بازی در این فیلم دیگر نخواهد توانست به ایران باز گردد. سارا کاظمی نقش یکی از این دو نوجوان را به نام «شیرین» ایفا می کند. بازیگر نقش «عاطفه» نوجوان دیگر، نیکول بوشهری است. نویسنده و کارگردان فیلم، مریم کشاورز، سینماگر ایرانی ساکن آمریکا است.
این فیلم با بودجه ای قریب به یک میلیون دلار تهیه شده است و با توجه به محدودیت های موجود در ایران بخش اعظم آن در یکی از کشورهای خاورمیانه فیلمبرداری شده است. مریم کشاورز در مصاحبه با نیویورک تایمز می گوید: «من همیشه به خودم به عنوان مترجمی بین دو جامعه ایران و آمریکا نگاه کرده ام. در تمام مدت زندگی ام به ایران رفته و برگشته ام. با ساختن این فیلم می خواستم جنبه هایی از زندگی امروزی ایران را برای جهان خارج بازگو کنم. یکی از این جنبه ها حالت دوگانگی در زندگی روزمره بسیاری از جوانهاست، یک دنیای زیرزمینی در جامعه ایران وجود دارد و در این فیلم من می خواستم این دنیا را نشان دهم.»
بخش هایی از ماجراهای این داستان شاید با زندگی افرادی مثل مریم کشاورز و سایر ایرانیانی که بین ایران و خارج از کشور زندگی می کنند، شباهت داشته باشد. گذشته از نویسنده و کارگردان فیلم، هر سه بازیگر جوان آن نیز فرزندان خانواده های ایرانی هستند که سال ها پیش به کشورهای غربی مهاجرت کرده اند.
به نوشته نیویورک تایمز مریم کشاورز نویسنده و کارگردان فیلم «شرایط» تلاش کرده که به جز چند جمله انگلیسی تمام مکالمات به زبان فارسی باشد تا به گفته وی بیشترین حد تاثیرگذاری را بر جامعه مهاجران ایرانی داشته باشد. اما برای بازیگران جوانی که در خارج بزرگ شده و به فارسی متداول در چند دهه پیش عادت دارند گفت و گو به لهجه متداول امروزی و عبارات معمول در میان نسل جوان ایرانی کار بسیار دشواری بود.
فیلم «شرایط» در جشنواره سینمای «ساندنس» در ماه ژانویه جایزه بهترین فیلم مورد پسند تماشاگران را دریافت کرد. مریم کشاورز می گوید به هیچ عنوان قصد نداشته که یک فیلم سیاسی بسازد ولی در شرایطی که حکومت می کوشد تمام جنبه های خصوصی زندگی مردم را کنترل کند حتی زندگی خصوصی نیز به نوعی سیاسی می شود.
این فیلم در بیروت ساخته شده که به گفته بازیگران آن به حد کافی حال و هوای مشابهی با ایران داشت. در عین حال تهیه کنندگان فیلم نگران بودند که گروه حزب الله از جزییات کار آنها با خبر شده و برای آنها مشکل بیافریند.
یکی از تهیه کنندگان فیلم می گوید: «در شرایط حساس و متغیری مثل لبنان ما مجبور بودیم ملاحظاتی را در نظر بگیریم. ابتدا فکر کردیم که شاید باید در مضامین جنسی و بحث برانگیز داستان تغییراتی داد ولی در نهایت متوجه شدیم که برای پرهیز از هرگونه خطر بهتر است ایرانی بودن داستان را به کل پنهان نگاه داریم. بنابر این یک نسخه دستکاری شده از سناریو را به مقامات لبنانی ارائه دادیم.»
با این همه در مواردی تولید این فیلم با مشکل روبرو شد. در یکی از آخرین روزهای تولید، پلیس صحنه فیلمبرداری را تعطیل کرد با این تصور که گویا یک فیلم پورنوگرافیک در حال ساخت است.
مریم کشاورز نویسنده و کارگردان فیلم «شرایط» در پایان مصاحبه با نیویورک تایمز می گوید:
«تجربه ساختن این فیلم مثل زندگی بسیاری از خانواده ها در شرایطی نظیر ایران است که می کوشند برای زندگی خصوصی خود یک حریم امن و مطمئن بسازند. در فیلم من نیز این موضوع محوری است. این فیلم نوعی ارزش گذاری به عشق است، عشقی که در عین حال تراژدی است.
چون هر نوع عشق و هر تجسمی از عشق همواره مورد حمله قرار می گیرد و در نهایت مجبور به سازش می شود.»