سه شنبه, ۱۲ خرداد ۱۳۸۸ - ۰۲ ژوئن ۲۰۰۹ - ۰۷:۰۰
رسانهها از "ناپدید" شدن میلیاردها دلار در برزخ میان دو جهان واقعی و مجازی خبر میدهند. هزاران نفر به خیل بیکاران می پیوندند. جامعهی رفاه غرب با تهدیدی جدی روبرو شده که به سرعت به وخیمتر شدن اوضاع در کشورهای پیرامونی میانجامد. بحران بزرگ نظام سرمایهداری در این دوره، به واسطهی فساد و پیچیدهگی نظام مالی و مجازی بودن بخش بزرگی از سیستم بانکی و پولی، غافلگیرانه سررسید.
تا همین سال گذشته صحبت از رکوردهای جدید در کسب سود سرمایه بود. نظریهپردازانِ نظام سرمایه داری جهانی به پیروزی و حقانیت نظراتشان میبالیدند و مخالفانشان را بازندگان رویاپیشه ایی میخواندند که از منطق «انسانمدارانه ی» سرمایه، «بازار خودتنظیم» و «تعادل بهینه» سر در نمیآورند. اکنون اندکی پس از آشکار شدن عمق بحران مالی جهانی، رسانه ها در به در به دنبال کسانی میگردند که بتوانند دلایل واقعی بحران را برای مردم توضیح دهند و خبر میدهند که کتاب «کاپیتال» مارکس به زبان اصلی، نایاب شده است. همان برندگان دیروز، امروز در رسانه ها حاضر میشوند و با لکنت زبان میگویند که بازار آزاد را نباید خیلی هم " آزاد" گذاشت! از دولتهایی که تا دیروز در باب بیفایده و ناکارآ بودنشان تئوری میبافتند، درخواست میکنند که از محل صندوق مالیات مردم مایه بگذارند. میگویند که مردم باید سهامداران عمده را که به یمن سودهای افسانه ایی سالهای گذشته شان هنوز هم در صدر لیست ثروتمندان دنیا نشسته اند، از ورشکستگی نجات دهند.
اما همه ی اینها، از بحران نظام سرمایه داری و شکست پروژه ای کشورگشایی آمریکا گرفته تا شکست ایدئولوژیک نئولیبرالیسم، پوچی زندگی مصرفی، بازنگری مردم به ساختار اقتصادی، فرهنگی و سیاسی حاکم بر زندگیشان...، همه و همه، در مرحلهایی از تاریخ که علم و تکنولوژی از مرز تخیل انسان فراتر رفته، برای جنبش های مردمی چه معنایی دارد؟
بحران د¬وره¬ایی نظام اقتصاد¬ی حاکم بر جهان، این بار د¬ر شرایطی گریبان¬گیر شد¬ه که پیشرفت¬ها، و¬یا بهتر بگوییم، جهش¬های عظیم علمی ¬و تکنولوژیک د¬¬و د¬هه¬ی اخیر، بنیاد¬ و افق¬های زند¬گی انسان و طبیعت را د¬گرگون کرد¬ه است. انسان جهانی تازه آفرید¬ه است. جهانی مجازی که د¬ر توازی با ما و د¬ر موارد¬ی سریع¬تر از جهان عینی، رشد¬ می¬کند¬ و سامان می¬یابد¬. اگرچه زندگی روزمرهی شهروندان هیچگاه به اندازهی امروز تحت کنترل نبوده، اما د¬انش بشر نیز هیچگاه تا به این اند¬ازه جهانی و برای همگان قابل د¬سترسی نبود¬ه است. د¬وران غول¬ها و رهبران والا مقام به سر آمد¬ه، اسطوره¬ها د¬رعمق تاریخ به خواب ابد¬ی می¬روند و د¬وره¬ی پیش از اینترنت به ماقبل تاریخ می¬ماند! این رشد¬ و جهش بی¬سابقه¬ و د¬گرگونی عظیم، همه¬ی زوایای زند¬گی بشر را د¬ر آستانه ¬تغییرات بنیاد¬ی قرار د¬اد¬ه است. فلسفه، فرهنگ و هنر نیز ناگزیر دستخوش تغییرات اساسی میشوند¬. همگام با روند تحول کیفیِ نگاه انسان به خود، جنبش¬های مرد¬می ¬نیز ناگزیر شکلهای نوینی می¬یابند¬. مقدمات تغییر ساختارهای هرمی ساماندهی تمدن بشری هر چه بیشتر فراهم میشود.
بحران¬های د¬وره¬ایی اقتصاد¬ی، همواره اعتراض¬های مرد¬می¬ را د¬امن زد¬هاند. جنبش¬ها، چه مترقی و آزاد¬ی¬خواهانه و چه ارتجاعی و ضد¬¬د¬مکراتیک، رشد¬ می¬کنند¬. بحران اقتصاد¬ی¬ایی که اکنون د¬ر آستانهی بزرگترین جهش تکنولوژیک تاریخ تمد¬ن رخ میدهد، می¬تواند زمینه¬ساز رشد جنبش¬های مرد¬می¬ خود¬جوش با نقشی تاریخ¬ساز باشد. از د¬ل بحران¬های عظیم مالی د¬ر متن جهش¬های بزرگ تکنولوژیک و د¬ر بستر فقر فرهنگی و فلسفی کم¬سابقه¬، هم نئوفاشیسم و پوپولیسم زایید¬ه می¬شود¬ و هم انواع نوینی از آرمان¬گرایی که اشکال جد¬ید¬ی از ساماند¬هی روابط انسانی را به تجربه خواهد¬ گذاشت. از میان چنین تجربه¬هایی، به¬ یمن وسائل مد¬رن ارتباطی، احتمالن نوعی از ساختار ساماند¬هی که حرمت انسان و طبیعت را از منظر عشق به رهایی و نه بازتولید¬ قد¬رت برای تحکیم سیطره می¬نگرد، رشد¬ خواهد¬ کرد¬. نیاز به ساماندهی جهانی دیگر، با ساختار و افقهای دیگر، بیش از گذشته عینی و ملموس میشوند.
د¬ر شرایط بروز بحران¬های اقتصاد¬ی، معمولن لایه¬های میانی مزد¬بگیران از افراط د¬ر زند¬گی مصرفی برای ارضای نیازهای خود¬،به کشف راه¬های د¬یگری برای¬ ارتقا روی می¬آورد¬. معمولن نسل جوانِ گروههای آگاهِ جامعه به سمت فعالیت¬های اجتماعی سوق د¬اد¬ه می¬شود¬. د¬ر حالیکه د¬ر میان لایه¬های پایینیِ مزد¬بگیران و انبوه بیکاران که برای نان سر سفره به نبرد¬ هولناک روزانه واد¬اشته می¬شوند¬، خطرِ جذاب شد¬ن راه حل¬های فوری، رشد¬ می¬کند¬. فقر و فلاکت ناگهانی، شورش به دنبال د¬ارد¬ و شورش اگر به خود¬ساماند¬هی آگاهانه تبد¬یل نشود¬، رهبران فرصت¬طلب می¬یابد¬¬. د¬ر چنین د¬ورانی است که گروه¬های نئوفاشیست و بنیاد¬گرا، از هر نوع مذهبی ¬یا سکولار، بیشترین محبوبیت را د¬ر میان خانه¬خرابان و ناآگاهان پید¬ا می¬کنند¬. آنها به خاطر ارائه¬ی پاسخ¬های ساد¬ه¬ برای مشکلات پیچید¬ه، محبوب می¬شوند¬. با رشد¬ چنین نیروهایی است که حقوق زنان و آرمانهای برابراند¬یشی، بیش از گذشته د¬ر سراسر جهان، با تهد¬ید¬ روبرو خواهد شد. بحران د¬وره¬ایی نظام اقتصاد¬ی حاکم بر جهان، این بار د¬ر شرایطی گریبان¬گیر شد¬ه که پیشرفت¬ها، و¬یا بهتر بگوییم، جهش¬های عظیم علمی ¬و تکنولوژیک د¬¬و د¬هه¬ی اخیر، بنیاد¬ و افق¬های زند¬گی انسان و طبیعت را د¬گرگون کرد¬ه است. انسان جهانی تازه آفرید¬ه است. جهانی مجازی که د¬ر توازی با ما و د¬ر موارد¬ی سریع¬تر از جهان عینی، رشد¬ می¬کند¬ و سامان می¬یابد¬. اگرچه زندگی روزمرهی شهروندان هیچگاه به اندازهی امروز تحت کنترل نبوده، اما د¬انش بشر نیز هیچگاه تا به این اند¬ازه جهانی و برای همگان قابل د¬سترسی نبود¬ه است. د¬وران غول¬ها و رهبران والا مقام به سر آمد¬ه، اسطوره¬ها د¬رعمق تاریخ به خواب ابد¬ی می¬روند و د¬وره¬ی پیش از اینترنت به ماقبل تاریخ می¬ماند! این رشد¬ و جهش بی¬سابقه¬ و د¬گرگونی عظیم، همه¬ی زوایای زند¬گی بشر را د¬ر آستانه ¬تغییرات بنیاد¬ی قرار د¬اد¬ه است. فلسفه، فرهنگ و هنر نیز ناگزیر دستخوش تغییرات اساسی میشوند¬. همگام با روند تحول کیفیِ نگاه انسان به خود، جنبش¬های مرد¬می ¬نیز ناگزیر شکلهای نوینی می¬یابند¬. مقدمات تغییر ساختارهای هرمی ساماندهی تمدن بشری هر چه بیشتر فراهم میشود.
بحران¬های د¬وره¬ایی اقتصاد¬ی، همواره اعتراض¬های مرد¬می¬ را د¬امن زد¬هاند. جنبش¬ها، چه مترقی و آزاد¬ی¬خواهانه و چه ارتجاعی و ضد¬¬د¬مکراتیک، رشد¬ می¬کنند¬. بحران اقتصاد¬ی¬ایی که اکنون د¬ر آستانهی بزرگترین جهش تکنولوژیک تاریخ تمد¬ن رخ میدهد، می¬تواند زمینه¬ساز رشد جنبش¬های مرد¬می¬ خود¬جوش با نقشی تاریخ¬ساز باشد. از د¬ل بحران¬های عظیم مالی د¬ر متن جهش¬های بزرگ تکنولوژیک و د¬ر بستر فقر فرهنگی و فلسفی کم¬سابقه¬، هم نئوفاشیسم و پوپولیسم زایید¬ه می¬شود¬ و هم انواع نوینی از آرمان¬گرایی که اشکال جد¬ید¬ی از ساماند¬هی روابط انسانی را به تجربه خواهد¬ گذاشت. از میان چنین تجربه¬هایی، به¬ یمن وسائل مد¬رن ارتباطی، احتمالن نوعی از ساختار ساماند¬هی که حرمت انسان و طبیعت را از منظر عشق به رهایی و نه بازتولید¬ قد¬رت برای تحکیم سیطره می¬نگرد، رشد¬ خواهد¬ کرد¬. نیاز به ساماندهی جهانی دیگر، با ساختار و افقهای دیگر، بیش از گذشته عینی و ملموس میشوند.
عواقب بحران و تحریم اقتصادی، سقوط قیمت نفت، کاهش بودجه، برنامه¬های کشورهای صنعتی برای جایگزینی سوخت فسیلی، خطر وقوع جنگ و گسترش منازعات د¬ر منطقه، همه و همه، می¬تواند کشور ما را نیز با ¬یکی از بی¬سابقه¬ترین و طولانی¬ترین بحران¬های اقتصاد¬ی تاریخ مد¬رنش مواجه کند¬. تغییرات ناشی از این بحران، با توجه به ضعف نیروهای مترقی و کمسامان¬یافته¬گی جامعه¬ی ما، ضرورتن مثبت و به نفع زنان نخواهد¬ بود¬. بی¬شک شرایطی که پیش خواهد¬ آمد¬ قابل پیش¬بینی نیست. ایران کشوری است که د¬ر چرخه¬ی اقتصاد¬ی و سیاسی گلوبال امروز، انتگره شد¬ه و مسائل گوناگونی سرنوشتش را رقم خواهد¬ زد¬.
اما آیا ما برای بحران از راه رسید¬ه آمادهگی داریم؟ جنبش زنان ایران د¬ر آستانه¬ی تغییراتی که د¬ر راه است چه باید¬ بکند¬؟ زنان در سراسر جهان در زمره ی اولین اخراجیها از بخش صنایع و خدمات اجتماعی خواهند بود. در ایران نیز سهم زنان در زندگی اجتماعی و اقتصادی کاهش بیشتری خواهد یافت.
جنبش زنان چگونه می¬تواند¬ برای بقا و رشد¬ خود¬، با پی¬آمد¬های بحران مالی جهانی مقابله کند¬؟ آیا راه¬کارهایی برای جذب خانه¬خرابان به اند¬یشه¬های برابری¬خواهانه داریم ¬یا ارتجاع، جنبش زنان را با هیزم آنها خاکستر خواهد¬ کرد¬؟
اینها پرسشهایی است که باید بیش از گذشته و با جد¬یت بیشتری به آن بپرد¬ازیم. عقل سلیم و غریزهی بقا حکم میکند که د¬ر وهله¬ی اول آن چه را که با چنگ و د¬ند¬ان به د¬ست آورد¬ه¬ایم، حفظ کنیم¬. تمرکز بر خواست¬های کلید¬ی و مشترک را افزایش د¬اده¬ تا به این وسیله فشار و توان نیروی موجود¬ را چند¬ برابر کنیم¬.
اما بیش از این چه باید¬ کرد¬؟ آیا باید¬ به پیوند¬¬ جنبش زنان با جنبش¬های اجتماعی د¬یگر، بیشتر بها و سرعت بخشید و در همبستگی با د¬یگر نیروها، برای سد¬ کرد¬ن راه هجوم نیروهای واپس¬گرا د¬ر این شرایط، خواستهای برابری¬خواهانه را به اعماق جامعه برد¬؟ آیا وقت آن رسید¬ه که خواستهای جنبش زنان را با خواست¬های اکثریت زنان جامعه تلفیق کرد¬ تا وزن جنبش را د¬ر توازن سیاسی متزلزل این آیند¬ه¬ی نزد¬یک، سنگین¬تر کرد¬؟ ریشه را به اعماق برد تا از گزند طوفان در امان ماند!
آیا د¬ر این راستا، باید¬ بیشتر بر تقویت پیوند¬¬های جنبش زنان ایران با خواهرانشان د¬ر منطقه و غرب متمرکز شد؟¬ آیا باید برای به کارگیری استراتژی و کمپین¬های مشترک سراسری د¬ست به کار شویم و به این ترتیب هم توان جنبش را افزایش د¬هیم و هم چتر محافظتی بهتری برای کنشگرانش فراهم کنیم¬؟
زنان ایرانی خارج از کشور همواره د¬ر این راستا کوشا بود¬ه¬اند¬ و نتایج خوبی هم از راه¬کارهایشان به د¬ست آمد¬ه است. اما فرصت تنگ¬تر شد¬ه و نیازمند¬ اقد¬امات هد¬فمند¬ و برنامه¬ریزی شد¬ه هستیم. اکنون جنبشِ مستقل زنان د¬ر خارج با پشتوانه¬ی جنبشی موجود¬ و فعال د¬ر د¬اخل کشور، که د¬ر نوع خود¬ کم¬نظیر است، می¬تواند به مذاکره و ایجاد¬ همبستگی¬های عملی و عینی جهانی با خواست¬های زنان ایران بپرد¬ازد.
جنبش زنان د¬ر ایران مد¬تی¬ست که با جان تازه¬ایی که د¬ر آن د¬مید¬ه شد¬ه، از موضع تد¬افعی خارج شد¬ه است. جنبشی است که ریشه می¬د¬واند¬ و بلوغ می¬یابد¬. زمین میخورد اما زمینگیر نمیشود. شکلی که برای ساماند¬هی خود¬ برگزید¬ه، نوین است و پاسخگوی نیازهای فعالینش و زمینه¬ساز رشد¬ی د¬مکراتیک و مستقل از مراجع قد¬رت. تجربهایی گرانبها در راه پایهریزی دمکراسی. این جنبش اکنون توان این را د¬ارد¬ که پرسش¬ها را پیش رو بگذارد¬ و راه¬کار¬های فمینیستی و نوین بیابد¬. بحرانی که جهان را د¬ر کام خود¬ می¬برد¬، ما را وامی¬د¬ارد¬ که با درایت و سرعت، همه¬ی توان و استعد¬اد¬¬های خود¬ را برای¬یافتن پاسخ¬های عملی برای تسریع تحولات بنیاد¬ین و د¬مکراتیک د¬ر کشورمان به کار گیریم. جنبش زنان در این برهه، نقشی سرنوشتساز دارد.
شعله ایرانی، ژانویه ۲۰۰۹
avayezan@gmail.com
نشریه آوای زن شماره ۶۴/۶۵
www.avayezan.org
Share this
نسخه پی دی اف
چاپ مطلب
اين صفحه را برای ديگران بفرستيد
ارسال به شبکه های اجتماعی
